سالنامه کوردی

از زاگرس
پرش به: ناوبری، جستجو

سالنامه کوردی - سال ٢٦٢٩ مادی

پژواک کوکبیان


سرآغاز

تقویم کوردی یکی از تقویم های جهان است که برخلاف بسیاری از آنها مبدأیی متفاوت با مبدأ دیگر تقویمهای جهان که عموما آیینی و مذهبی هستند دارد. در میانه قرون وسطی تحت فشار کلیسا آغاز سال و تقویم میلادی بە روز و هفته تولد و میلاد عیسی پسر مریم منتقل میشود(١). مبدا تقویم ایران هم مذهبی است زیرا که سالنامە و تقویم شمسی، هجرت حضرت محمد از مکه به مدینه را به عنوان رخداد مهم و سرآغاز تاریخ خود میداند. این مبدأ مطابق روز جمعه ١٩ مارس ٦٢٢ میلادی (یولیانی- Julian) است. اولین بار عبارت "هجری شمسی" در تقویم رسمی ١٣٠٣-١٣٠٤ هجری قمری استفادە شد. این تقویم را عبدالغفارخان نجم الدوله (١٢٥٩-١٣٢٦ قمری) استخراج کرده بود که در بالای صفحات آن برای نخستین بار عبارت سال هجری شمسی ١٢٦٥ دیده می شود. عبدالغفارخان نجم الدوله در سالهای بعد در تقویم های آن روزگار که به صورت دفترچه ای منتشر میشد ستون جدیدی برای روزها و دوازده برج(ماه) حمل، ثور ، ... و حوت (که باز هم عربی میباشد) درج می کردەاست. از سال ١٣٠٤ بر اساس تصویب مجلس ایران ماههای فارسی جایگزین ماههای عربی شد (٣).

مبدا سالنامه مادی

بر اساس نظر متخصصان(٤) مبدأ تقویم و سالنامه کوردی به فتح نینوا ( پایتخت امپراتوری آشور) به دست هووخشتره پادشاە مادی در سال ٦١٢ پس از میلادمسیح برمیگردد. امروزه نیز در تقویم های چاپی دردیگر بخشهای کوردستان صورتهای مشابه از نام کوردی ماه ها وجود دارد. این نام ها در سالنامە وتقویم کوردی برگرفته از نامهای اصیل و باستانی کوردی میباشد. برخی بر این باورند که تقویم کوردی از سال ٧٠٠ پیش از میلاد آغاز میشود ( به همین دلیل عدد ٧٠٠ به سال میلادی برای سال کوردی اضافه میشود). این همان سالی است که به روایت هردوت، دیاکو مادها را متحد کرد. با این حال، ثابت شده است این ادعای هرودوت صحیح نیست و مادها در آن سالها هنوز زیر فرمان امپراتوری آشور بودند. پادشاهی ماد و تاسیس پایتخت آن در هگمتانه (همدان امروزی) تا قبل از سال ٦٢٥ پیش از میلاد بعید بەنظر میرسد، سالی که کەیخەسرو ( نوه ی پسری دیاکو) موفق به متحدکردن بسیاری از قبایل مادی شد. او در سال ٦١٤ پیش از میلاد آشور را تصرف کرد و در ٦١٢ در اتحاد با نبوکدنصر پادشاه بابل، نیروهای خود را پس از محاصرەای طولانی به داخل شهرنینوا فرستاد و به امپراتوری خونریز آشور پایان داد. سقوط و فتح نینوا به روشنی در کتابهای تاریخی جهان توسط یونانیان و بابلیان ثبت شده است. در کتاب اشعیأ نبی ،بنی اسرائیل (عهد عتیق) سوره ١٣ آیه ١٧ سقوط نینوا به این صورت توصیف می شود:" من مادها را میبینم بی اعتنا به طلا و نقره بر ضد بابلی ها برخواهند خواست تا بابلیها نتوانند با پیشکش کردن ثروت خود جان خود را نجات دهند ... به این گونه خداوند بابل را که با شکوهترین ممالک و زینت و فخر کلدانیان است مانند سدوم وعموره با خاک یکسان خواهد کرد."

فتح نینوا یک رخداد بسیار مهم جهان باستان بوده است. آن هنگام که ارتشهای مادی متحد در ماه جولای سال ٦١٢(پیش ازمیلاد) نینوای آشور را پس از سه ماه محاصره فتح کردند،دنیای قدیم شوکه شد. آشور حکومتی خونریز و بی رحم بود که دائم به همسایگان خود تجاوز و دست درازی میکرد. هنگامی که نینوا سقوط کرد، جهان به خود لرزید جایی که ناحوم (Nahum) یکی از پیامبران یهود، جنگاوران مادی را اینگونه تصویر می کند:" جنگاوران ماد به سویتان میشتابند، با سپرهای سرخ شان و سرهای سربند پوشیده، نیزەهای افراشته و چرخان در آسمان، با ارابه هایی که برق میزنند و در کوی و برزن می غرند، مشعل هایشان تاریکی را خنجر میزند، فرمانده دیوار را به قوای ویژه خود می سپارد و هنگامی که پل عبور زده شد؛ دروازه بر روی مبارزان گشوده می شود، آنگاه قصر و بارو ]نینوا[ فرو میریزد"(٤).

خبر پیروزی به یونان میرسد. فوسیلیدس شاعر یونانی میسراید که چه بسا کوچک شهر سنگی ( گویا شهر مادها بر سنگفرش بوده است) از نینوای آراسته پرتوانتر است. اتحاد تیرەهای مادی و کوردی پشت قدرتمندترین ظلم دنیای قدیم را به زمین میزند و به شکست میکشاند.

اهمیت این رخداد در تاریخ کوردستان بسیار است و متاسفانه مورخان تاریخ خاورمیانه سعی درکوچک شماردن این رخداد داشتەاند. تقریبا هیچ مورخ خاورمیانەایی بە اهمیت دستاورد مادها در شکست آشور اشارەای نکردەاند. چیرگی، بر ظلم مستقر آن زمان بزرگترین پیروزی زمان خود بوده است. لذا شاید مناسب باشد که سال ٦١٢ پیش از میلاد به عنوان سرآغازی برای سالنامە و تقویم کوردی و سمبل اتحاد مادی و کوردستانی ها انتخاب شود. اتحادیە ماد به روایت مکتوب تاریخ (یونانیان و یهودیان) با اتحاد مردمانش تاسیس شد و اتحاد تولد امپراطوری ماد را در پی داشت.

نحوه محاسبه

برای سهولت وبسایت www.rojmer.com را میتوان جهت تبدیل سالنامه کوردی به سایر سالنامەها بکار برد.

برای محاسبه سال استاندارد کوردی کافی است عدد ٦١٢ را به سال میلادی اضافه کنید. چون تقویم میلادی سال صفر ندارد ما فرض میکنیم که اولین سال کوردی در ٢٠ مارس ٦١٢ قبل از میلاد واقع می شود. نام ماههای کوردی به ترتیب زیر می باشند:

زستان پاییز هاوین بەهار
رەشه مانگ به ندان به فران ساران خەزان بەران خەرمانان گه لاۆیژ پۆشپەر زەردان گۆلان جەژنان

در ضمن اگر سال کوردی برابر با زمان اعتدال بهاری در کوردستان باشد، ١٩ ساعت در هر ٢٦١٥ سال فاصله خواهد افتاد. در جدول زیر ماههای کوردی ، روز آغاز میلادی، نام کوردی به لاتین، نام کوردی به سۆرانی، تعداد روزهای هر ماه، معادل فارسی هرماە و سایر نامهای هر ماه در سایر گویشهای کوردی آوردە شدە است.

Kurdishcalendar.jpg

  • این مطلب برای اولین بار در XAK Magazine گۆفاری خاک No 1 – Cenjan 2627/March 2015 به چاپ رسیدە است و از مجموعه مقالات ویکیپدیای انگلیسی و آرشیو قدیمی مرکز اسناد کتابخانه کنگره آمریکا استفادە شده است.

سرچشمەها